brulion be.el.

Zaczęłam czytać szybko, zachłannie, łakomie wręcz. Jakby trochę ze strachu, że cały ten szum wokół filmu i oskarowego misz-maszu odbierze mi radość odkrywania. Dosłownie wszędzie, we wszystkich mediach, od kilku dni ciągle ktoś oskubywał moją książkę z tajemnicy, z nieznanego - co przez kilka godzin miało być tylko moje. A ja tak nie lubię. Bo można mówić o czymś nie zdradzając za dużo,  zachowując dystans. Na szczęście wiele mi oszczędzono, a każda strona tej książki udowadniała, że film, jaki to on nie będzie, i tak zyska w moich oczach tylko miano ubogiej krewnej. Bo Lektor, dla mnie , to książka przez duże K.

Piętnastolatek zakochuje się w kobiecie dwadzieścia lat starszej. Hanna jest konduktorką tramwajową i niechętnie mówi o sobie i swojej przeszłości. Młodego kochanka traktuje z góry - nazywa go chłopczykiem, niekiedy ma niepohamowane wybuchy agresji, których nijak nie można wytłumaczyć. Zawsze przed miłosnym spełnieniem każe sobie czytać na głos. Pewnego dnia wyjeżdża z miasta bez słowa pożegnania. Kochankowie spotykają się po latach na sali sądowej- Michael jako student prawa, Hanna na ławie oskarżonych. W tym momencie pojedyncze elementy tej całej rozsypanki zaczynają się układać w logiczną całość.

Proza- rzeczowa, konkretna, bez zbędnych tkliwości, taka na dystans. Bardzo niemiecka. Krótkie  i proste zdania. A jednak przenikająca do szpiku kości. Nieważne, czy narrator opisuje scenę miłosną, romantyczną wycieczkę rowerową, czy już sam proces. Opowiada rzeczowo, czasami jakby był tylko obserwatorem wydarzeń, a nie ich bezpośrednim uczestnikiem, jakby to jego nie dotyczyło. Dziwne uczucie- z książki bije pewien spokój, opanowanie, a we mnie mnóstwo emocji- smutku, niekiedy oburzenia, wzruszenia, zdziwienia. I wielka ciekawość- ogromna - do samego zakończenia, które tak bardzo mnie zaskoczyło.

Wina, sumienie, zdrada, godność, kara. Te zagadnienia przewijają się przez całą książkę. Ocenie moralnej podlegają związek Hanny, dojrzałej kobiety z chorowitym piętnastolatkiem, dalej - jej ciemna przeszłość w obozie koncentracyjnym, analfabetyzm i związane z nim trudne decyzje. Bo przecież tylko dlatego, że Hanna nie umiała pisać, że chciała chronić samą siebie, swój wstyd, strach przed upokorzeniem, kobieta dokonywała zaskakujących wyborów w swoim życiu, które były brzemienne w skutkach.

Sam autor, rocznik 1944, podjął się tematu dla Niemców bardzo bolesnego i trudnego. Próba oceny i rozrachunku ostatniej wojny, osądzenia tych, którzy brali udział w zbiorowym szaleństwie. Winni, niewinni. Obojętni, nieobojętni. Michael reprezentuje tu pokolenie, które nie brało udziału w rozszerzaniu przestrzeni życiowej dla rasy panów. Było to pokolenie, które wzrastało już po wojnie, pokolenie rozliczające. Trzeba skazywać i już - stało na takim stanowisku. Jednak, kiedy Michael odkrywa na ławie oskarżonych Hannę, zaczyna się motać. W przeciwieństwie do swoich rówieśników stara się zachować dystans do szybkich i powierzchownych procesów sądowych. Co więcej - chce zrozumieć, wczuć się w ich sytuacje. Waha się - przeszłość, osąd, kara, wybaczenie. Schlink w pewnym sensie przestrzega przed wysuwaniem pochopnych wniosków, dokonywaniem szybkich i jednostronnych ocen, uświadamia nam jak skomplikowana i delikatna to materia.

Książka oryginalna pod względem tematu i stylu. Na długo pozostaje w pamięci. Odkrywa na nowo starą prawdę, że miłość w życiu człowieka często nierozerwalnie związana jest z bólem, cierpieniem i smutkiem. Zastanawia mnie jeszcze jedno - ciekawa jestem na ile cała ta historia Michaela i Hanny jest czystą fikcją literacką, i czy ma w sobie jednak jakieś elementy autentyczne. Może jakieś wątki osobiste? Jeśli tak - to czapki z głów przed autorem - za szczerość i odwagę.

Przeczytajcie, zanim obejrzycie na ekranie:)   

Wydawnictwo MUZA